Özel Alanın Kamusal Alana Açılan Kapısı: Balkonlar

Balkon, hane incelemeleri ve kent sosyolojisi bakımından çok önemli bir yere sahiptir. Balkon, özel ve kamusal alanın arasında, “iki farklı dünyayı ayıran” bir alan olarak tanımlanır (Abu-Lughod, 1986). Faslı yazar Mernissi’nin(1987) “The Veil and the Male Elite: A Feminist Interpretation of Islam” isimli kitabında de söz ettiği gibi bu ayrım, Müslüman toplumlarda “erkeğin dünyası” olan kamusal alanı ve “kadının dünyası” olan hane içinden ayırır. Balkon, bu dikotomi arasına sıkışmış bir alan olarak tasvir edilir. Yıllar boyunca balkon, işlevsel olarak farklı dönüşümlere uğrar. Balkon, özellikle Müslüman toplumlarda, kadınların sosyal alan olan sokakla etkileşimini sağlamıştır.

Balkon, iç alanın dış alanla buluştuğu bir noktadır. Bireyin kendisini göstermesi ve dış dünyayla iletişim kurması açısından çok önemli bir yere sahiptir. Balkondan balkona yapılan iletişimler, toplumun güç dinamiklerine ve sosyal yapısına dair çok büyük bir anlatı sergiler.  Her ıslığın jestin ve nidanın bir anlamı vardır.

Balkon, aynı zamanda bir denetleme ve gözlem noktasıdır (Ghannam, 2002).  Ebeveynler balkondan çocuklarını gözetler, hane halkı komşularını gözetler, hududa giriş ve çıkışlar denetlenir ve bu sayede organik bir gözetleme yapısı oluşur. Balkon, kuralların bireyler tarafından kontrol edildiği ve “yanlış”ların tespit edildiği bir alandır. Örneğin pandemi döneminde balkon, izole olan bireylerin mahalleyi ve sokağa çıkanları gözetlediği bir kontrol kulesi haline gelmiştir (Lamant, 2020).

Balkonun aynı zamanda temsilci bir tarafı vardır; balkon “bir şeyleri” temsil eder. Balkona asılan bayraklar ve posterler ideoloji temsilleridir. Balkona konulan objeler çoğunlukla ideolojik bir anlam taşır. Bayrak asmak veya asmamak kendi içerisinde farklı anlamlar taşırlar. Bu nedenle balkon, biraz da politiktir.

Balkon, her şeyden önce bir “sahnedir” (Goffman, 1959). Bir gösteri, hitap, sosyalleşme ve aktivizm alanıdır. Balkon, tarihi boyunca politikliğini korumuştur. Siyasetçilerin halka hitap ettiği konuşmalarına “balkon konuşması” demesi de balkonun siyasi tarihinden çıkmıştır.[1] Aynı zamanda bu alan, halkın meydanlara inmeden de eylem yapabileceği bir alan olarak gözlemlenebilir. Gezi Parkı döneminde yapılan “tencere-tava eylemleri”, bunun önemli bir temsilidir. Pandemi döneminde sağlık çalışanları için balkondan yapılan alkış eylemleri de aynı şekilde, balkonun hane içindeki ideolojileri nasıl yansıttığını ve kolektif bilinç oluşturulmasında nasıl yardımcı olduğunu da gösterir.

Pandemi dönemiyle balkon, tüm dünya için farklı anlamlar kazanmaya başlamıştır. Sokağa çıkma yasakları döneminde balkon hem bir açık hava sahası hem de sosyalleşme alanı olarak işlevselleşmiştir. Balkonu olanlar bir tür ayrıcalık kazanmış, kamusal alana daha fazla katılma şansları olmuştur. Bu dönemde birçok etkinliğin mahallelerde balkonlardan devam ettiği gözlemlenebilir. Sokağa çıkma yasakları süresinde müzisyenlerin balkonlarından icraları ile bir kolektif bilinç oluşmuştur. Özellikle her zaman kadına atfedilen hane içi alanın hane halkının tamamı tarafından düzenli kullanılmasıyla balkon, kamusal alana bir kapı niteliği kazanmıştır. Balkon hem görülmeye hem de görmeye yarayan bir mekan haline gelmiştir.


[1] Daha fazla bilgi için bkz: https://birikimdergisi.com/guncel/10083/salgin-doneminin-eylem-repertuvarina-dair-yanilsamalar

Kaynakça: 

Abu-Lughod, L. (1986). Veiled sentiments. Berkeley: University of California Press.

 Ghannam, F. (2002). Remaking The Modern (1st ed., pp. 57-65). California: University of California Press.

Goffman, E. (1959). The presentation of self in everyday life. New York: Anchor Books.
Lamant, L. (2020). Balkonun siyasal tarihi – Medyascope. Retrieved 6 December 2020, from https://medyascope.tv/2020/04/01/ludovic-lamant-balkonun-siyasal-tarihi

Mernissi, F. (1987). Beyond the Veil: Male-female Dynamics in Modern Muslim Society (2nd ed.). Indiana: Indiana University Press.

Uysal, A. (2020). Salgın Döneminin Eylem Repertuvarına Dair Yanılsamalar. Retrieved 17 November 2020, from https://birikimdergisi.com/guncel/10083/salgin-doneminin-eylem-repertuvarina-dair-yanilsamalar

Deniz Özyurt
Orta Doğu Teknik Üniversitesi 3. Sınıf Sosyoloji öğrencisi. Antropoloji ve felsefe konularına ilgilidir. Analog fotoğraf çeker, tiyatroda oyunculuk yapar, müzik yapar ve tam zamanlı olarak hayvan sever.